De prijs van politieke kwetsbaarheid in Europa

Politieke ontwikkelingen spelen een steeds grotere rol op de Europese obligatiemarkten. Ons nieuwste onderzoek toont aan dat politieke kwetsbaarheid een groeiende invloed heeft op risico-opslagen, spreads en financieringskosten binnen Europa. Ook België behoort tot de landen waar politieke onzekerheid zich vertaalt in hogere financieringskosten.

Met verkiezingen in verschillende Europese landen in het vooruitzicht blijft politiek risico een belangrijke factor voor de Europese staatsobligatiemarkten. Onze hoogfrequente Political Fragility Index (PFI) laat zien dat de politieke kwetsbaarheid in Europa zich momenteel op een hoog niveau bevindt.

De PFI is gebaseerd op peilingsdata en meet vier onderliggende factoren: fragmentatie, onvrede, polarisatie en bestuurbaarheid.

België behoort samen met Nederland tot de landen die hoog scoren op politieke fragmentatie. Door de versnippering van het politieke landschap wordt regeringsvorming complexer en neemt de voorspelbaarheid van het beleid af. Ook in Frankrijk, Duitsland en het Verenigd Koninkrijk is de politieke kwetsbaarheid de voorbije jaren toegenomen.

"Met dit rapport laten we zien dat politiek risico geen vaag begrip meer is, maar een goed meetbare factor in de prijs van staatsleningen", zegt Johan Geeroms, onze Director Risk Underwriting Benelux.

Sinds het einde van de programma's voor kwantitatieve verruiming (QE) zijn financiële markten opnieuw gevoeliger geworden voor politieke risico's. Wanneer politieke onzekerheid toeneemt, eisen beleggers een hogere vergoeding voor het bijkomende risico dat zij lopen.

Die hogere risicopremies vertalen zich rechtstreeks in hogere financieringskosten voor overheden. Politieke kwetsbaarheid werkt daarbij niet overal even sterk door. Institutionele kenmerken, begrotingsvooruitzichten en het vertrouwen van beleggers bepalen mee hoe gevoelig staatsobligaties reageren op politieke ontwikkelingen.

Volgens onze analyse zie je politieke spanningen vandaag sneller terug in de rente dan tijdens de periode van uitzonderlijk soepel monetair beleid. Waar politieke risico's vroeger vaak naar de achtergrond verdwenen, worden ze nu steeds vaker mee verrekend in de prijs van staatsobligaties.

Sinds 2022 heeft politieke kwetsbaarheid geleid tot ongeveer EUR 98 miljard aan extra rentekosten voor Italië, Frankrijk, Spanje, het Verenigd Koninkrijk en België samen.

Gemiddeld komt dit neer op ongeveer 3% extra jaarlijkse schuldendienstkosten. Vooral Italië en het Verenigd Koninkrijk dragen de zwaarste last, met elk ongeveer EUR 40 miljard aan bijkomende rentelasten. Ook Frankrijk en Spanje zagen hun financieringskosten door politieke kwetsbaarheid oplopen.

Voor België ramen we de bijkomende rentekosten die specifiek verband houden met politieke fragiliteit op ongeveer EUR 3 miljard sinds 2022. Dat komt overeen met een geschatte stijging van de schuldendienstkosten van ongeveer 2%. Deze inschatting heeft uitsluitend betrekking op het effect van politieke fragiliteit en niet op andere factoren die de rente beïnvloeden.

Hoewel België en Nederland beide hoog scoren op politieke fragiliteit, reageren financiële markten anders op beide landen.

Nederland behoudt voorlopig zijn status als veilige haven, waardoor politieke onzekerheid er slechts beperkt doorwerkt in de rente op staatsobligaties. In België blijkt de relatie tussen politieke kwetsbaarheid en financieringskosten duidelijk sterker aanwezig.

Elke stijging van de Political Fragility Index gaat in België doorgaans gepaard met hogere rentespreads. Daardoor vertaalt politieke onzekerheid zich sneller in hogere financieringskosten voor de overheid. Politieke stabiliteit en geloofwaardige begrotingsafspraken blijven daarom belangrijke factoren voor het vertrouwen van investeerders.

"Beide landen scoren hoog op politieke fragiliteit. Maar Nederland wordt door beleggers toch nog altijd gezien als een 'safe haven'. Terwijl we in België zien dat elke stijging op de PFI-index tot een merkbare plus op de rentespreads leidt", aldus Johan Geeroms.

Politieke kwetsbaarheid is niet de enige factor die de rente op staatsobligaties beïnvloedt. Ook inflatie, overheidsschuld, begrotingstekorten en kredietratings spelen een belangrijke rol.

De sterke inflatiegolf sinds 2022 heeft de financieringskosten in heel Europa aanzienlijk opgedreven. Daarnaast blijven de relatief hoge Belgische overheidsschuld en de begrotingsuitdagingen belangrijke aandachtspunten voor beleggers.

De uiteindelijke financieringskosten van een land worden daarom bepaald door een combinatie van economische fundamenten, begrotingsdiscipline en politieke stabiliteit. Politieke fragiliteit vormt daarbij geen geïsoleerd risico, maar wel een factor die door financiële markten steeds nadrukkelijker wordt meegewogen.