Sectoranalyse: Agrifood

De Nederlandse land- en tuinbouw krimpt in 2026 verder. Ook in 2027 blijft de sector onder druk staan door een kleinere veestapel, beleidsmaatregelen en grote verschillen tussen deelsectoren. Na een tijdelijke opleving in 2025 nemen productie en toegevoegde waarde af. Vooral de krimp van de veestapel door opkoopregelingen en andere maatregelen om de stikstofuitstoot terug te dringen weegt zwaar. Daarnaast vallen in delen van de akker- en tuinbouw de opbrengsten terug. Na de uitzonderlijk goede oogsten van aardappelen, suikerbieten en groenten in 2025 normaliseren de hectareopbrengsten in 2026. Ook krimpt bij sommige gewassen het productieareaal. Onze researchafdeling classificeert agrifood wereldwijd én in Nederland als ‘sensitive risk’.

Deze sector-analyse kijkt niet alleen naar vraag, omzet en winstgevendheid, maar ook naar liquiditeit, financieringsbehoefte en veranderingen in de bedrijfsomgeving. Zo wordt zichtbaar hoe klimaat, handel, kosten, regelgeving en technologische veranderingen kunnen doorwerken in de financiële weerbaarheid van bedrijven en hun ketenpartners.

In 2026 daalt de toegevoegde waarde van de Nederlandse land- en tuinbouw naar verwachting met circa 2,5%. De productie neemt naar verwachting met circa 1% af, terwijl boeren en tuinders ongeveer evenveel geld blijven uitgeven aan voer, meststoffen, energie, zaaigoed en arbeid.

De verwachte krimp betekent niet dat de vraag naar voedsel afneemt. De consumptie blijft relatief stabiel, maar de productieomvang en winstgevendheid van Nederlandse agrarische bedrijven staan onder druk. De sector moet tegelijkertijd verduurzamen, de uitstoot van stikstof en broeikasgassen terugdringen, de kwaliteit van bodem en water verbeteren en omgaan met een krappere arbeidsmarkt. Daarmee verschuift het verdienmodel: minder productievolume, maar meer nadruk op toegevoegde waarde, efficiëntie, kwaliteit, exportkennis en verwerking.

De plantaardige sector kende in 2025 een beter jaar, mede door hogere opbrengsten van aardappelen, suikerbieten en groenten. Dat herstel is echter geen garantie voor 2026. Bij aardappelen en groenten leiden hogere producties snel tot prijsdruk als vraag, verwerkingscapaciteit of export niet in hetzelfde tempo meegroeien. Binnen de akkerbouw wordt voor 2026 vooral bij aardappelen en suikerbieten een productiedaling verwacht. Akkerbouwers passen hun bouwplan aan vanwege de lage prijzen, terwijl de hectareopbrengsten na het uitzonderlijk goede oogstjaar 2025 terugkeren naar normalere niveaus.

De tuinbouw biedt een gemengd beeld. De vraag naar glasgroenten blijft relatief goed en de sierteelt profiteert van export en een verbetering van de koopkracht in belangrijke Europese afzetmarkten. Tegelijk maken droogte, waterschaarste, wisselende energieprijzen, arbeidskosten en prijsvorming de vooruitzichten voor seizoen 2026–2027 uitdagend. Over het algemeen beoordelen we de financiële positie van de tuinbouw in 2026 nog als ruim voldoende, maar wel signaleren we dat het prijsniveau en de marktomstandigheden per teelt sterk verschillen.

Voor akkerbouwers en tuinders neemt klimaatrisico verder toe. Droogte, wateroverlast, hitte, late vorst, ziekten en plagen kunnen opbrengsten en kwaliteit in korte tijd veranderen. Daardoor worden spreiding van teelten, toegang tot water, gewasverzekering, contractteelt, opslagcapaciteit en flexibiliteit in de afzet belangrijker voor de financiële weerbaarheid van bedrijven.

De afhankelijkheid van internationale handel maakt de Nederlandse agrisector tegelijk kwetsbaar. Handelsbarrières, importheffingen, sancties, veranderende voedselveiligheidseisen, dierenziekten en geopolitieke spanningen kunnen markten plotseling openen, afsluiten of duurder maken. Ook verstoringen op internationale zeeroutes kunnen de beschikbaarheid en prijs van grondstoffen, meststoffen, veevoer, energie, verpakkingen en transport beïnvloeden.

Voor agrarische bedrijven, handelaren en verwerkers betekent dit niet alleen operationele onzekerheid, maar ook veranderende kredietrisico’s. Hogere voorraden, langere levertijden en wisselende grondstofprijzen kunnen de behoefte aan werkkapitaal vergroten en de financiële positie van afnemers onder druk zetten.

We zien dat agrifoodbedrijven wereldwijd te maken hebben met een combinatie van klimaatschokken, handelsfragmentatie, hoge inputkosten en personeelsschaarste. De sector profiteert van relatief stabiele vraag naar voedsel, maar heeft vaak beperkte marges en blijft gevoelig voor schommelingen in grondstof-, energie- en logistieke kosten.

De Nederlandse agrisector staat voor grote investeringen in verduurzaming. Stikstofreductie, mestbeleid, waterkwaliteit, gewasbescherming, klimaatadaptatie, energie-efficiëntie en biodiversiteit vragen om aanpassingen in de bedrijfsvoering. Voor glastuinbouw blijft de transitie naar duurzamere warmte, elektriciteit en CO₂-voorziening essentieel. Voor veehouderij en akkerbouw ligt de nadruk onder meer op emissiereductie, bodemkwaliteit, precisielandbouw, waterbeheer en circulaire mest- en voerketens.

Technologie kan helpen om die opgave betaalbaar te maken. Precisielandbouw, sensoren, drones, robots, dataplatforms en AI-toepassingen helpen om water, kunstmest, gewasbeschermingsmiddelen en energie efficiënter in te zetten. Automatisering is bovendien een antwoord op arbeidsmarktkrapte. De investeringen zijn echter hoog en de terugverdientijd is niet voor ieder agrarisch bedrijf even duidelijk.

Dat maakt een realistische financieringsplanning belangrijk. Bedrijven doen er goed aan investeringen te koppelen aan scenario’s voor energie- en grondstofkosten, oogstopbrengsten, kasstromen en de kredietkwaliteit van belangrijke afnemers.

Grotere bedrijven hebben vaker voldoende financiële slagkracht om te investeren in automatisering, duurzame energie en datagedreven teelt. Kleinere agrarische ondernemingen kunnen concurrerend blijven door specialisatie, samenwerking, korte ketens, regionale verwerking en producten met een hogere toegevoegde waarde. Maar voor veel ondernemers vormt toegang tot financiering een belangrijke randvoorwaarde.

Naast operationele data wordt ook financieel inzicht belangrijker. Een actueel beeld van openstaande vorderingen, betaalgedrag en klantconcentratie helpt bedrijven om liquiditeitsrisico’s eerder te herkennen en gerichter te sturen op werkkapitaal.

Voor CFO’s, financieel managers en ondernemers in de agrifoodketen is het belangrijk om niet alleen naar productie, opbrengstprijzen en export te kijken. De combinatie van wisselende oogsten, lagere productievolumes, hoge investeringsbehoeften en sterke prijsbewegingen heeft directe gevolgen voor liquiditeit, werkkapitaal en kredietrisico.

Agrarische bedrijven investeren vaak al maanden voordat inkomsten binnenkomen: in zaaigoed, voer, meststoffen, energie, arbeid, machines, kassen, voorraden en opslag. De opbrengst hangt vervolgens af van oogsten, kwaliteit, marktprijzen, contractvoorwaarden en het betaalgedrag van afnemers. Voor handelaren, verwerkers en toeleveranciers vergroten hogere voorraden, langere ketens en prijsvolatiliteit eveneens de financieringsbehoefte.

Actief creditmanagement is daarom belangrijk. Bedrijven kunnen hun financiële weerbaarheid vergroten door betaalgedrag en kredietwaardigheid van afnemers regelmatig te volgen, kredietlimieten en betaaltermijnen te toetsen en de afhankelijkheid van één grote klant, productgroep of afzetmarkt te beperken. Ook duidelijke afspraken over prijzen, volumes, kwaliteitseisen, betalingstermijnen en de doorberekening van kosten helpen om onverwachte druk op kasstromen te voorkomen.

Actief creditmanagement verkleint de kans op betalingsproblemen, maar neemt het risico van wanbetaling of faillissement bij een klant niet volledig weg.