Sectoranalyse: Chemie

Chemiebedrijven wereldwijd zitten in een lastige fase. 2023 was het slechtste verkoopjaar in decennia, met een krimp van -8%, en ook 2025 laat slechts een mager herstel van +1–2% zien. Tegelijkertijd blijven energie, transport en financiering duur en neemt de concurrentiedruk vanuit de VS en China verder toe. Voor CFO’s in de chemiesector verschuift de focus hierdoor van volumegroei naar strakke bewaking van kapitaalefficiëntie, cashflow en de kredietwaardigheid van de keten.

De sector komt extra onder druk door een verzwakkende Europese macro‑omgeving en hogere faillissementsrisico’s. In Europa krimpt de industriële productie, blijft de vraag uit de afzetmarkten achter en zien we een recordaantal grote faillissementen. Wereldwijd stijgen insolventies in 2026 naar verwachting opnieuw met circa +6%. Voor energie‑intensieve sectoren zoals chemie is de foutmarge in werkkapitaal, pricing en convenanten daarmee minimaal geworden.

De chemische industrie staat in de frontlinie van het nieuwe energieregime. Geopolitieke spanningen rond onder meer de Straat van Hormuz houden de energieprijzen volatiel, terwijl Europa structureel duurdere energie heeft dan de VS (schaliegas) en China. Dat maakt basischemicaliën geproduceerd in Europa structureel duurder en kwetsbaar voor prijserosie op een wereldmarkt waar de vraag slechts mondjesmaat groeit.

Het insolventierisico in de Europese chemie stijgt in 2026 naar verwachting met circa 7%, mede doordat het lastig is betrouwbare cashflow‑prognoses te maken bij volatiele energieprijzen. Tussen 2022 en 2025 is de aangekondigde sluiting van productiecapaciteit in Europa al zes keer zo hoog geworden, waarbij Duitsland en Nederland samen 45% van deze plannen voor hun rekening nemen. Voor de CFO is dit het moment om systematische stresstests uit te voeren op debiteurenportefeuille, toeleveringsketen en eigen sites.

De wereldmarkt voor chemie fragmenteert. China domineert circa 45% van de wereldwijde afzet en exporteert overcapaciteit, terwijl handelsspanningen met de VS bedrijven dwingen handelsstromen te verleggen. Chemiebedrijven komen hierdoor vaker in regio’s terecht met minder voorspelbare juridische kaders, meer politieke risico’s en grotere betalingsrisico’s.

Onze analyses laten zien dat de complexiteit bij het innen van vorderingen in deze nieuwe afzetgebieden duidelijk toeneemt: betalingstermijnen lopen op, procedures duren langer en de kans op (gedeeltelijke) afboekingen stijgt. Onverzekerde vorderingen functioneren daar in feite als geblokkeerd kapitaal: geld dat vastzit in debiteuren in plaats van beschikbaar is voor energietransitie, R&D of M&A.

Ondanks de huidige druk zijn er duidelijke groeipaden richting specialty chemicals en biotransformatie. Ook materialen voor de energietransitie bieden meer prijszettingsmacht en stabielere vraag. De verschuiving weg van bulk is echter sterk kapitaalintensief. Nieuwe processen, installaties, vergunningen en R&D vragen forse investeringen. Dat gebeurt terwijl financieringscondities krap blijven.

Voor CFO’s draait het daarom om gefaseerde en scherpe kapitaaltoewijzing. Projecten worden beoordeeld op IRR, strategische fit en bijdrage aan CO₂‑reductie. De license‑to‑operate speelt daarbij een expliciete rol. Tegelijk is het vrijspelen van werkkapitaal cruciaal. Garanties kunnen kapitaal losmaken dat anders vastzit in borgstellingen.

Sterke ESG‑scores en geloofwaardige transitieplannen verbeteren bovendien toegang tot groene financiering. Ze drukken financieringskosten en versterken de onderhandelingspositie. In dit speelveld wordt kredietmanagement een strategische hefboom. Met scherpe klant‑ en projectselectie blijft capex‑intensieve groei mogelijk, zonder de balans te zwaar te belasten.

Net als in andere industrieën nemen identiteits‑ en factuurfraude en cyberaanvallen in de chemie toe. Complexere en verder digitaliserende handelsketens vergroten de kwetsbaarheid. Eén geslaagde fraude‑ of cyberaanval kan direct leiden tot forse kasuitstroom. Ook productiestilstand en reputatieschade zijn reële risico’s. De gevolgen werken vaak door in convenanten en financieringsrelaties.

Voor de CFO is dit geen IT‑dossier, maar een integraal onderdeel van het risicoraamwerk. Het opnemen van fraudeverzekering als vaste bouwsteen binnen ERM is daarom geen luxe. Het is een rationele manier om extreme maar reële risico’s af te dekken. In combinatie met sterke interne controles verklein je de exposure verder. Denk aan het vier‑ogenprincipe, leveranciers‑ en IBAN‑checks en factuurmatching. Samen met cybermaatregelen verlagen deze ingrepen zowel de kans als de financiële impact.

In de huidige chemische industrie is de rol van finance verschoven van louter toezicht naar actieve kapitaalbescherming. Een kredietverzekering wordt in dit speelveld een functioneel instrument om winst per aandeel te stabiliseren, de toegang tot financiering te waarborgen en het werkkapitaal te beschermen. Door het risico op oninbare vorderingen bij klanten en in risicovolle regio’s over te dragen, ontstaat een robuustere cashflow die minder afhankelijk is van geopolitieke turbulentie.

Garanties kunnen daarnaast kapitaal vrijmaken dat anders vastzit in borgstellingen voor milieuvergunningen, bouwprojecten of grote turnarounds. Daarmee houden CFO’s financiële ruimte om te investeren in de noodzakelijke herpositionering van het bedrijf: van bulk naar specialty, van fossiel naar duurzaam en van kwetsbare naar robuuste waardeketens.

Samengevat: de chemiesector heeft te maken met zwakke vraag, hoge energieprijzen, stijgende insolventierisico’s en een verschuivend geopolitiek speelveld. In zo’n context wordt de financiële veerkracht van je onderneming bepaald door de kwaliteit van je risicomanagement.

Voor de CFO betekent dit:

• ESG‑eisen, energierisico, faillissementsgolven en werkkapitaal in complexe markten integraal meenemen in de financiële strategie.
• Kredietverzekering, fraudeverzekering en garanties inzetten als balansinstrumenten in plaats van louter verzekeringskosten.
• Real‑time dashboards bouwen voor DSO, limietgebruik, landen‑ en sectorrisico’s, zodat finance en commercie samen sneller kunnen bijsturen.

Wie als CFO deze omslag maakt, kan selectiever en internationaler groeien, betere condities bedingen bij financiers en toch balans en kasstroom beschermen. In een chemiesector waar de concurrentiepositie onder druk staat en de energievolatiliteit aanhoudt, wordt dát het echte onderscheid tussen bedrijven die het niet of maar net redden en bedrijven die sterker uit deze periode komen.